Leven en dood in Toscane

Zesentwintig jaar geleden verliet ik België en ging ik in Rome wonen. Vijf jaar later verhuisde ik naar Salaiola bij Arcidosso aan de voet van de Amiata. Ik kocht een huis in Toscane en mijn kinderen werden hier geboren. Ik zag hier een heleboel vrienden afstuderen, trouwen en kinderen krijgen. In Salaiola zag ik echter vooral een heleboel mensen vergrijzen en sterven. Van alle Italiaanse rituelen en plaatselijke geplogenheden ken ik dus de begrafenisgewoonten het best.

Dat er in België zes volle dagen kunnen verlopen tussen het overlijden en de begrafenis, vervult een Italiaan met afschuw. Achtenveertig uur is de tijdspanne waarbinnen in Italië een lijk wordt begraven als er geen gerechtelijk onderzoek nodig is. Geen tijd dus voor rouwbrieven, die hier dan ook niet bestaan.

Een telefoontamtam verspreidt in een mum van tijd het trieste nieuws. Na enkele uren al hangt het doodsbericht uit in alle dorpen en plaatsen waar de overledene familie of bekenden had. Die affiche of manifesto wordt na de begrafenis vervangen door bedankingen. Op vele plaatsen in Italië worden ook affiches met innige-deelnemingsbetuigingen opgehangen.

Nog stuitender dan de lange week tussen het sterven en het collectieve afscheidsritueel, komt de Belgische koffietafelgewoonte over op een Italiaan. In Toscane stroomt het huis van het gezin van de overledene ogenblikkelijk vol met mensen. Buren en verwanten zorgen er spontaan voor dat de gezinsleden de eerstkomende weken altijd gezelschap hebben. Zij zetten een kopje koffie voor iedereen die een laatste groet komt brengen of zijn deelneming komt betuigen. Zij houden het huis netjes en waken erover dat wie door zijn ondraaglijke pijn vergeet “normaal” te leven, zich voedt, zich wast en wat rust.

Zoals bijna overal in Italië zijn ook in Toscane alle grote levensrituelen voornamelijk kerkelijk. Mensen wachten voor de kerk op de lijkwagen. Uit die groep wachtenden treden altijd enkele mannen naar voor die, ongeacht hun geloof of levensopvattingen, samen de doodskist op hun schouders naar het altaar dragen. Nog voordat de kerk wordt betreden, overstijgt dit symbolische gebaar elk meningsverschil tussen gezinsleden, familie of vrienden, om samenhorig het leven van wie ze allen zullen moeten missen, te herinneren en te eren.

Rouwprentjes of ricordini zijn zowel in België als in Italië gebruikelijk. Dat van mijn onlangs overleden vader staat op de schoorsteen in Salaiola waar hij zo vaak op vakantie kwam als hij maar kon. Aan alle Italiaanse familieleden, buren en vrienden die niet aanwezig waren op het afscheidsritueel van mijn vader overhandig ik hier zijn rouwprentje. Want ook zij hebben in die lange zesentwintig jaren vriendschap met hem gesloten of zagen hem graag, gewoon omdat hij mijn vader was.

Over Frauke G.Joris

Vertaler en tekstschrijver Italiaans - Nederlands
Dit bericht is geplaatst in Italië van binnen, Toscane en getagd , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

1 Reactie op Leven en dood in Toscane

  1. Lehti zegt:

    Ja, zo ìs het. Vooral dat stukje over de kistdragers vond ik mooi en kende ik nog niet. Ook geboorterituelen zijn trouwens mijlenver verwijderd van, in ieder geval de Nederlandse gewoontes. Met alle misverstanden van dien. Zo moest ik aan een Nederlands familielid van in een Italië woonachtige neef eens uitleggen dat het geen kwade opzet was, dat ze geen geboortekaartje hadden ontvangen. Dat was er gewoon niet. Nog gecondoleerd met je vader.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>