Voetbal, maagdenpalm en etymologie

pervinca of maagdenpalmAl sinds half februari kleurt de maagdenpalm mijn tuin uitdagend blauw. Pervinca – of vinca in het Latijn – groeit hier, zoals op vele plaatsen in Italië, gewoon in het wild. Vinkoorde, zoals dit plantje ook heet, klampt zich overal aan vast en verovert met zijn takjes en worteltjes stapje voor stapje alle schaduwrijke plekjes van de tuin- of bosrand.

Volgens één etymologische verklaring voor het Italiaanse pervinca zou vinca de stam zijn van het Latijnse vincire, binden en omwinden. Het Nederlandse maagdenpalm en het Duitse Jungfemkrone verraden het oude gebruik om de hoofden van maagden en bruiden te tooien met takjes pervinca. De naam heeskruid onthult dan weer de geneeskrachtige eigenschappen van deze altijd groene plant, zoals het vermogen om keelontstekingen te helen. Een takje maagdenpalm aan de voordeur houdt duivels en heksen weg en in de zak van je jas verdrijft het onheil en boze geesten.

De blauwe bloempjes van de pervinca kondigen in mijn streek het einde van de winter aan. En het zonnige lenteweer spoort zelfs mij aan tot opruimen. Zo vond ik enkele dagen geleden in een kast een sok die niemand kan dragen omdat hij geen wederhelft heeft. Mijn zoon kreeg het ding ooit van de Befana, gevuld met snoep. Ik smijt die snoepsokken meestal meteen weg. Waarom deze niet vraagt u? Omdat ik mijn les als moeder van twee Italiaanse kinderen heel goed geleerd heb. Dat is mijn Milan-sok! Dat is mijn Milan-pet! Mijn Milan-deken! Dingen van Milan mogen nooit weggesmeten worden!

calza milanVanaf zijn eerste levensdag al leert elk Italiaans kind – jongen of meisje maakt niets uit – dat het pas een volwaardige Italiaanse burger wordt nadat het gekozen heeft voor welk Italiaans voetbalelftal het de rest van zijn leven zal supporteren. Zodra het kind zelf kan praten, moet het antwoorden op de vraag: “E tu, per quale squadra tifi? Of “voor welke voetbalploeg supporter jij?”.

Achter welke voetbalploeg zal ik me scharen? Die van papa? Die van mama? Die van mijn beste vriend? Dat is de eerste grote sociale levensvraag die een Italiaans kind zelf moet beantwoorden. Zodra de peuter vervolgens zijn keuze bekend maakt – meestal omstreeks zijn derde levensjaar al – gaat er geen gelegenheid voor het krijgen van cadeaus voorbij zonder dat het op zijn minst één voorwerp krijgt dat gewijd is aan en de kleuren draagt van zijn favoriete voetbalploeg.

Wat de praktische gevolgen zijn van het kiezen voor een voetbalploeg, leert een Italiaans kind meteen al op de eerste schooldag in de kleuterklas. Wie voor een ploeg is, is immers automatisch tegen een andere. En is dus de vijand van ieder kind dat zich achter die andere ploeg heeft geschaard en de bondgenoot van wie voor zijn ploeg heeft gekozen. Elke Italiaan leert dus al heel vroeg om zichzelf volledig te identificeren met een groep. In dit geval de groep van dezelfde supporters. Als – noodgedwongen – fan van een bepaald elftal leert elke Italiaan, van kindsbeen af, wat het betekent en hoe het voelt om te worden behandeld als winnaar of te worden uitgescholden voor verliezer.

Op buitenlanders komen de emoties waarmee vrijwel alle Italianen voetbal omringen vaak over als zwaar overdreven. En dat zijn ze ook. Maar als je hier leeft, leg je al snel een verband tussen dezelfde zware persoonlijke emotionele reacties op de nederlaag van hun voetbalploeg en op die van hun politieke partij.

ritueelWat de maagdenpalm betreft, geven alle etymologische bronnen die ik heb geraadpleegd een tweede mogelijke verklaring voor de Italiaanse naam pervinca. Zij het niet erg overtuigd zeggen die dat vinca ook de stam zou kunnen zijn van het werkwoord winnen, vincere. En dat zou bij nader inzien volgens mij wel eens de enige correcte verklaring kunnen zijn. Zelfs in het mediterrane Italië is niet altijd en overal laurier voorhanden. Het is dus vrij logisch om te veronderstellen dat bij gebrek aan laurier vaak pervinca de hoofden kroonde van de overwinnaars van de ontelbare veldslagen en oorlogen die op Italiaans grondgebied werden uitgevochten. En omdat zelfs in de huidige sporttradities mannelijke ploegen vlak voor de strijd hun overwinning ritueel afdwingen, klinkt het voor mij zelfs aannemelijk dat per-vinca gewoon voor de winnaar betekende. Ik kan me namelijk levendig voorstellen dat de op voorhand aangeroepen goden een kroon van laurier op het hoofd van de verhoopte winnaar als hoogmoedig zouden hebben geïnterpreteerd, terwijl pervinca die kon symboliseren zonder de toorn van die goden te riskeren. Is dat geen mooie, fantasierijke hypothese?

Over Frauke G.Joris

Vertaler en tekstschrijver Italiaans - Nederlands
Dit bericht is geplaatst in Italië van binnen en getagd , , , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>