Gubbio

15 mei is dé grote feestdag in Gubbio. Dan wordt hier elk jaar de Corsa dei Ceri gevierd, de race met de kerkkaarsen. Groepjes jonge mannen halen dan drie enorme houten kandelaars uit de kerk en dragen ze urenlang door de stad. Zeg maar het jaarlijkse uitstapje van de “ceri”. En dat is geen klein bier, als je weet dat die kolossen elk zo’n 200 kg wegen.

Een ingetogen processie is het zeker niet. Het tromgeroffel in de straten van Gubbio begint al bij zonsopgang. Tegen de middag pas worden de kandelaars naar buiten gedragen. Dan begint het uren durende schouwspel. De dragers van de loodzware gevaartes doen eerst, vaak al rennend, verschillende rondjes door de overvolle, met vlaggen en wimpels getooide straten. Hier en daar houden ze halt, om wat te eten of te drinken. Tegen de avond lopen ze dan in stoet, “ceri” op de schouders en aangespoord door de uitgelaten menigte, terug naar de Sant’Ubaldobasiliek op de heuvel boven de stad. Zodra het eerste team de kerk bereikt heeft, beginnen de klokken te luiden. De “ceri” zijn weer thuis. Laat het feest nu maar beginnen!

Maar dat is niet alles. Op de laatste zondag van mei breien de inwoners van Gubbio er nog een staartje aan met de Palio della Balestra. Ook dan is het stadscentrum helemaal verkeersvrij. Kleurig uitgedoste teams van kruisboogschutters uit Gubbio en omstreken nemen het tegen elkaar op. Maar eerst mogen enkele groepjes jongeren van zo’n 10 à 12 jaar nog even door de straten rennen met de speciaal voor hen bestemde kleinere kandelaars, die zo te zien toch ook al behoorlijk doorwegen. Zo kunnen ze wat oefenen voor het zwaardere werk enkele jaren later.

Gubbio is zowel tijdens de Corsa dei Ceri als tijdens de Palio della Balestra één krioelende, roezemoezende mensenmassa. Er wordt muziek gemaakt, er wordt gekuierd en gekeuveld, gelachen, gegeten en gedronken. De meisjes keuren de jongens, en de jongens lonken naar de meisjes. Soms is er geen doorkomen meer aan en staat de menigte gewoon stil. Tot er weer een passerende muziekgroep de massa opensplijt.

Zodra die twee grote feesten van de maand mei achter de rug zijn, kan Gubbio weer op adem komen. De rust keert langzaam terug, met uitzondering voor de auto’s en de “motorini” die de smalle straten weer in beslag nemen. En de inwoners praten in de bars, bij een wijntje of een espresso, nog dagenlang na over hoe mooi het allemaal weer was, en over winnen en verliezen in een van de mooiste steden van Umbrië.

De oudste grotten van Matera waren al in de prehistorie bewoond. Maar pas in de middeleeuwen groeide de verzameling grotwoningen uit tot een kleine stad. Steeds weer werden in de kalksteen nieuwe gangen uitgegraven. In de 7^e en 8e eeuw na Christus trokken veel Grieks-Romeinse en Byzantijnse kloostergemeenschappen naar deze streek. Zij bouwden in dit deel van Basilicata honderden grotkerken. Sommige bevinden zich helemaal onder de grond, andere werden uitgegraven in de rotsen en in de loop der eeuwen uitgebreid met allerlei aanbouwsels. Ruim 100 kerkjes, soms met uitzonderlijk mooie fresco’s, zijn inmiddels opengesteld.

Matera was lange tijd “de schande van Italië”. Toen de stad in de jaren na de Tweede Wereldoorlog opnieuw werd “ontdekt”, vooral dankzij de sociaal bewogen schrijver en schilder Carlo Levi, woonden er zo’n 15.000 mensen in de Sassi (letterlijk: stenen). De vaak kroostrijke gezinnen hokten er samen met hun dieren in één ruimte, in uiterst onhygiënische omstandigheden, zonder stromend water of elektriciteit. De sociologen en antropologen die Matera in de jaren 50 gingen bestuderen, vonden er tot hun verbazing een nog bijna feodale samenleving, gekenmerkt door schrijnende armoede, ziekten, magie en oeroude rituelen.

Carlo Levi, een notoire antifascist en tegenstander van Mussolini, werd vooral bekend met zijn in 1945 verschenen Cristo si è fermato a Eboli (Christus stopte in Eboli). Het boek is een mengeling van autobiografie, reportages en sociale beschouwingen over de streek rond Matera, waar Levi enige tijd verbleef als politieke balling. Via zijn geschriften en schilderijen klaagde hij de uitbuiting van de arme bevolking aan. Een fragment: “Terwijl ik langsliep keek ik naar binnen in de grotwoningen waar geen ander licht naar binnen valt dan wat door de deur komt. En sommige van die woningen hadden zelfs geen deur: daar ging je binnen door een valluik in de zoldering en een trapje. Binnen in die zwarte gaten met aarden wanden zag ik bedden, opgemaakt met armzalige vodden. Op de vloer lagen de honden te slapen, te midden van de schapen, de geiten en de varkens. Over het algemeen heeft een familie een enkele grot ter beschikking, en daar slapen ze allemaal bij elkaar: mannen, vrouwen, kinderen en beesten.”

In de jaren 50 besloot de lokale overheid om het hele gebied te ontruimen en de inwoners geleidelijk te verplaatsen naar een nieuwe wijk met keurige huisjes en appartementjes. Van de jaren 60 tot eind de jaren 80 waren de Sassi zo goed als verlaten. Al vlug werd het eeuwenoude labyrint van Matera het ideale filmdecor voor cineasten die hier bijbelse maar vaak ook sociale drama’s kwamen opnemen, van Pier Paolo Pasolini en Francesco Rosi tot Mel Gibson.

De laatste jaren gaat het snel in Matera: steeds meer jonge Italianen, waaronder veel ambachtslui en kunstenaars, kopen voor een appel en een ei een vervallen woning in de Sassi, om ze vervolgens met steun van de overheid op te knappen. Zo komt het oude stadsgedeelte van Matera weer tot leven, met dank aan vaak kleine maar creatieve ondernemers, die er niet alleen gaan wonen maar ook werken, in galerijen, winkeltjes, bars, restaurants en hotels. Sinds 1993 staan de Sassi en de rotskerken van Matera trouwens op de Werelderfgoedlijst van de Unesco.

Steeds meer openbare gebouwen, kerken en musea krijgen nu ook een opfrisbeurt. En dat heeft veel te maken met de kandidatuur van Matera als Europese culturele hoofdstad in 2019. Matera heeft overigens enkele opmerkelijke musea. Zo kun je in het Museo nazionale d’arte medievale e moderna della Basilicata (middeleeuwse en moderne kunst) enkele imposante werken van Carlo Levi bewonderen. Verder is er het stijlvolle, half in de rotsen uitgegraven MUSMA, het Museo della Scultura Contemporanea met een beperkte maar mooie verzameling moderne en hedendaagse beeldhouwwerken. Maar de twee meest bizarre musea zijn ongetwijfeld het Museo disordinato di attrezzi vari antichi, waar een eigenzinnige collectie oude gebruiksvoorwerpen wordt tentoongesteld, en het in een oude grotkerk gevestigde Museo della follia, het museum van de waanzin. Matera: te gek!
-
Lees ook De deur van Mel Gibson.

-

Archeologie en moderne kunst in Calabrië

Catanzaro is de hoofdstad van Calabrië, helemaal in het zuiden van Italië. Het is niet meteen de mooiste en zeker niet de rijkste stad van het land, maar de ruime omgeving, vooral de kuststrook langs de Ionische Zee, is ongetwijfeld de moeite waard. Je vindt er een mooie combinatie van natuur en cultuur.

Net ten zuiden van Catanzaro Marina ligt de archeologische site van Roccelletta. Tot voor enkele jaren beperkte deze zich tot de ruïne van de Santa Maria della Roccella, een kerk van Normandische oorsprong uit de 11^de-12^de eeuw. Vroeger was er nog een abdij aan verbonden, maar het complex werd in de loop van de eeuwen volledig verlaten. Vandaag resten er alleen nog maar enkele buitenmuren.

De monniken kozen deze locatie indertijd niet zomaar. Duizend jaar voor hen hadden de Romeinen er de Griekse koloniale vestiging Skylletion overgenomen en omgedoopt tot Scolacium. Restanten van oude bestratingen en woonhuizen zijn nog duidelijk merkbaar. Ook het theater is goed bewaard en van recentere tijd dateert de opgraving van het amfitheater iets hogerop. En zoals zo vaak op een prachtige locatie met uitzicht op de Ionische Zee geldt het motto: “Lijkt het spektakel op niets, het panorama is prachtig!”

Het domein werd in de loop van de jaren beplant met olijfbomen en behoort momenteel toe aan de familie Mazza. Die familie nam het gelukkige initiatief het geheel om te vormen tot een meer dan aantrekkelijk park dat zelfs wordt opengesteld voor tentoonstellingen van moderne en hedendaagse kunst. Vorig jaar nog werden enorme metalen geometrische sculpturen opgericht tussen de olijfbomen en de diverse ruïnes. Enkele jaren geleden waren zelfs Wim Delvoye en Jan Fabre er te gast.

Roccelletta di Borgia is een verrassende confrontatie tussen de klassieke, middeleeuwse en moderne tijd. Meer dan 2 millennia verenigd tussen de olijfbomen.

Tekst en foto’s: Marc Vandenbon
innemendintalie.be

Bekijk het filmpje over de kunstwerken in La Roccelletta di Borgia.
Bezoek de gemeentelijke site van Borgia.

Volgens de legende zou Romulus op 21 april 753 v.C. de stad Rome hebben gesticht.  De stad is vandaag dus jarig en dat wordt, zoals elk jaar, druk gevierd.

Mussolini riep 21 april niet alleen uit tot nationale feestdag, hij verplaatste ook het Feest van de Arbeid van 1 mei naar 21 april. Die maatregelen werden ongedaan gemaakt in 1945, maar voor Rome blijft 21 april een officiële stadsfeestdag.

In Rome zijn vandaag talrijke musea gratis te bezoeken en worden er diverse historische wandelingen met begeleiding georganiseerd. Dit jaar staan enkele belangrijke Romeinse personages centraal, met onder meer de dichters Trilussa en Goachino Belli die hun werk in het Romeinse dialect schreven.

Ter ere van de pas verkozen nieuwe Paus, Papa Francesco, vindt vandaag bovendien een groots opgezet Italiaans-Argentijns tango-evenement plaats op Piazza del Popolo. De feestelijkheden worden op hetzelfde plein afgerond met een concert dat opgedragen is aan de op 30 maart overleden populaire Romeinse zanger Franco Califano, waaraan 50 Italiaanse zangers deelnemen die zijn werk zullen zingen.

Omdat de jaartelling voor de geschiedenis van de stad Rome “Ab Urbe condita” begint, “vanaf de stichting van de stad”, wordt de stad vandaag liefst 2766 jaar oud. Een eerbiedwaardige ouderdom waar deze prachtige stad nog steeds geen last van heeft. Wij wensen Rome in elke geval een mooie verjaardag toe!

Jaren geleden, toen het Festa della Pina op een heel laag pitje brandde in Arcidosso, hadden wij een vriendin in het dorp die bijna negentig was en die wij “Nonna Caterina” noemden. Telkens als ik aan Nonna Caterina verhalen vroeg over het Festa della Pina, begon ze zenuwachtig te giechelen. Het duurde enkele jaren voordat ze mij haar geheim prijsgaf.

“Toen ik jong was, mochten wij meisjes nooit alleen buiten komen. Zelfs wassen in de dorpswasbekkens mocht alleen samen met andere vrouwen. De mannen mochten naar de markt, naar het dorp of gewoon op het plein zitten kletsen en wijn drinken. Alleen op de belangrijkste kerkelijke feestdagen, zoals Kerstmis, mochten ook de ongetrouwde meisjes buiten komen, maar altijd moest er één van hun ouders bij zijn. Er was maar één dag van het jaar waarop we toch alleen uit mochten gaan: de eerste zondag na Pasen, naar het Festa della Pina. De meisjes, of hun moeders, bakten “zuccherini”, ronde koeken met een gat erin. Met een volgeladen mand liepen we kilometers te voet naar het feest in Arcidosso. Op het feest kregen we ook het enige “ijsje” van het jaar. Boven op de berg zijn diepe putten gevuld met eeuwige sneeuw. Mannen uit het dorp brachten die sneeuw op de rug van hun muilezel naar het dal en verkochten “gelato”, sneeuw met vruchtensiroop.

Ook de jongens uit het dorp kwamen naar het feest, gewapend met stokken met dennenappels die ze rood, goud of zilver hadden gekleurd. Als een jongen je zijn “pina” aanbood en jij in ruil hem een “zuccherino” uit je mand gaf, verklaarde je in wezen akkoord met een verloving.“

Op dit punt van haar verhaal gekomen, begon Nonna Caterina altijd te wiebelen en te blozen. Toen ik dit voor de zoveelste keer constateerde, vroeg ik haar recht voor de raap waarom ze zo reageerde. Van haar antwoord viel ik bijna uit mijn stoel van het lachen: “Tja, je kunt je wel voorstellen hoeveel kinderen op dat feest verwekt zijn.” Het uitwisselen van de koeken met gaten erin en stokken met dennenappels erop, had dus niet alleen maar de symbolische betekenis van “het accepteren van een officieel aanzoek tot verloving”, het betekende letterlijk dat ze zich bereid verklaarden om over te gaan tot daden. Notabene met de stilzwijgende toestemming van hun ouders!

Het rad der fortuin draaide afgelopen zondag bij de eeuwenoude kerk Pieve ad Lamulas in Montelaterone rustig rond:

En de prijs, worst en ham, wordt meteen gedeeld!

Er was muziek en er werd gedanst…

Met dank aan Carlo Gielen voor zijn mooie foto’s van het Festa della Pina!

Zeven jaar geleden troffen de inwoners van Palermo op een mooie ochtend overal in de stad stickers aan met een rouwrandje, met de volgende zin: “Een volk dat zich laat afpersen, is een volk zonder waardigheid”. De reactie was enorm. De hele bevolking werd er zich opeens van bewust dat iedereen, bij elke aankoop in een winkel die “pizzo” betaalt (het “beschermingsgeld” dat wordt geëist door de maffia), zijn eigen bijdrage betaalt aan de maffia. Binnen de kortste keren en zonder enige afspraak verschenen dezelfde stickers overal in Sicilië en zelfs in Calabrië. Allerlei overheidsinstanties besloten, na een eerste perplexe reactie, om de actie te steunen.

Sinds enkele jaren is de aandacht van de Italiaanse strijd tegen de maffia verplaatst van Sicilië naar Milaan. Vier jaar geleden organiseerde de “Terre di Mezzo” in Milaan een enquête in de stadswijk Navigli die ervan verdacht werd grondgebied te zijn van de Siciliaanse maffia. Bleek dat de winkels geen pizzo betaalden; de maffia kocht ze gewoon direct op.

Terre di Mezzo (Midden-Aarde) is waarschijnlijk de oudste Italiaanse organisatie die zich toelegt op alles wat verband heeft met duurzaam en ethisch verantwoord verbruiken, anders leven, ecologie, “doen wat goed is”. Hun verhaal begint in 1994 met een straatkrant. Terre di Mezzo is inmiddels uitgebreid met een uitgeverij, een vrijwilligersvereniging en een afdeling evenementen. Deze laatste is sinds een jaar of zeven verantwoordelijk voor een enorm populaire handelsbeurs in Milaan met de naam “Fa’ la cosa giusta”, “Doe wat juist is”.

Enkele weken geleden was ik zelf een van de 72.000 bezoekers van “Fa’ la cosa giusta”. Sleutelwoorden: ecologie, verantwoord verbruiken, recyclen, downshifting, carpooling, ethisch verantwoorde economie. Aan creativiteit om nieuwe vormen te bedenken voor “anders leven en anders consumeren” ontbreekt het de enorme groep Italiaanse deelnemers, vaak piepkleine bedrijfjes, echt niet. Naast iemand die op bestelling “rijmpjes” bedenkt voor elke gelegenheid, winkels en bedrijfjes met eigengemaakte kleding en tassen uit de meest uiteenlopende verantwoorde materialen. Heel veel aandacht ging naar allerlei vormen van alternatief vervoer, naar fiets- en wandeltoerisme, maar ook naar duurzame meubels van inheems hout. Alle bezoekers konden verder proeven van een groot aanbod aan kleinschalig geproduceerde biologische of plaatselijke groenten, vruchten, kaas en vlees.

Op “Fa’ la cosa giusta” trof ik enkele van de no-pizzo-bedrijfjes uit Sicilië aan rondom de stand van Addiopizzo. Op hun site staat de volledige lijst van bedrijven en handelaars die zichzelf “pizzo-vrij” hebben verklaard. Luidop zeggen dat je geen pizzo betaalt, dat vergt heel wat moed. Niemand is het jaar 1991 vergeten, toen Libero Grasso, een Siciliaanse ondernemer die in zijn eentje weigerde om de pizzo te betalen, prompt werd vermoord. Maar dat eendracht macht maakt, is nu ook bewezen. Een van de meest recente “pentiti” (spijtoptanten) verklaarde aan zijn verhoorders dat de winkels van Addiopizzo nu met rust worden gelaten: “bij die mensen proberen ze het niet eens” zei hij.

Enkele dagen geleden heb ik mijn bijdrage betaald (dat kan online) aan Addiopizzo, ik ben nu officieel lid. Volgend jaar, dat weet ik nu al, ga ik opnieuw naar “Fa’ la cosa giusta”. Al was het maar om mijn hoop levend te houden dat de Italianen blijven doorgaan op de juiste weg. En, dat geef ik grif toe, ook om enkele van die eenmans- of familiebedrijfjes ervan te overtuigen dat ze dringend internationaal moeten worden. Italië heeft op veel vlakken nog een lange weg af te leggen. Maar deze mensen doen alvast wat juist is, elk op hun manier. En dat verdient ook buiten het Italiaanse schiereiland waardering en respect.

http://www.addiopizzo.org/nederlands.asp

http://falacosagiusta.terre.it/

Turijn

De praatstoel van Turijn staat een beetje apart onder een van de arcaden aan de Via Po. Een stoel die er – lente, zomer, herfst en winter – altijd even herfstig uitziet. Maar dat deert Salvatore niet. Hij is de enige die er wel eens op gaat zitten, om even uit te rusten als hij in buurt is, maar vooral om aan de wandelaars en de terrasjesmensen te vertellen wat hem dwars zit. Zonder zijn stem te verheffen, zonder iemand iets te willen opdringen.

Salvatore spreekt de mensen aan. Hij vertelt en filosofeert over het leven en de dood, over de crisis en de werkloosheid, over het belang van solidariteit en menselijkheid. Soms zit hij niet langer dan vijf à tien minuten op zijn praatstoel. Vaak trakteert hij zijn toevallige toehoorders op enkele simpele maar boeiende verhalen, bedenkingen, beelden, metaforen… Niet meer, niet minder. En voor je het weet, is hij weer weg.

Innemend Italië bundelt meer dan 20 jaar Italië-ervaring. Marc Vandenbon bezocht het land tientallen keren en ontdekte altijd weer nieuwe facetten. De auteur volgt geen uitgestippeld pad, maar hopt en zapt door “Il bel Paese”, om regelmatig stil te staan bij het échte Italië, het Italië van elke dag. Tegenover zijn liefde voor de Italianen staat een kritische geest. Zo blijft de auteur niet blind voor typisch Italiaanse problemen, van verveelde loketbedienden en mateloze vervuiling tot de verrechtsing van de samenleving en de maffia. Hij schreef voor ons een korte tekst over twee Calabrische pareltjes.

-

Twee ontdekkingen in Calabrië

De zuidelijke punt van Calabrië zal nooit de meest geliefde regio van Italië worden. Daarvoor mist de bevolking de openheid die je in de rest van het schiereiland meestal wel ervaart. Misschien heeft dit gesloten karakter te maken met de lange geschiedenis van onderdrukking. Of is het deels te verklaren door het onherbergzame reliëf, waardoor de kleine dorpjes lang verstoten bleven van de moderne invloeden. Zelfs nu nog zijn de nationale parken van Serre en Aspromonte nauwelijks bereikbaar met het openbaar vervoer.

Maar dat belet niet dat er in de kuststroken heel wat pareltjes te ontdekken vallen. Ze zijn zo verrassend omdat de traditionele reisgidsen ze vaak vergeten te vermelden. En een logisch pluspunt daarvan is dat je van elke bezienswaardigheid ten volle kan genieten. In deze eerste bijdrage over het schiereiland tussen de Ionische en de Tyrreense Zee presenteren we een schattig kerkje in Stilo aan de Ionische kust, en daarna, bijna loodrecht daartegenover: Pizzo.

Stilo is een stadje van nog geen 3.000 inwoners, 10 km landinwaarts langs de N110 die de beide zeeën met elkaar verbindt. Centraal staat de belangrijkste kerk, toegewijd aan San Francesco, in wiens schaduw de ouderen dagelijks urenlang stilzwijgend dorpsraad houden. Maar daarvoor zijn we niet naar Stilo afgezakt. Vanuit het centrum slingert een smalle weg zich langs de flanken van de Consolino om uiteindelijk aan te komen aan la Cattolica, en pracht van een Byzantijns kerkje van nauwelijks enkele vierkante meter groot, bekroond met vijf ronde koepels die op vier zuilen rusten. Heel eigenaardig is dat een van die zuilen geplaatst werd op een omgekeerd Korinthisch kapiteel. Binnenin zijn nog de restanten zichtbaar van vroegere fresco’s. Het geheel dateert uit de 10de eeuw. Vanaf dit pareltje ontrolt zich een prachtig uitzicht op de vallei van de Stilaro en het ruwe rotslandschap.

We vervolgen de N110 dwars door het bergachtige schiereiland om na vele bochten uiteindelijk aan te komen in Pizzo. We houden er halt omdat we verrast worden door de naam van dit stadje: pizzo. Dat woord kennen we. Het verwijst naar het beschermgeld dat betaald moet worden aan de maffia. Toch wel eigenaardig dat midden in Calabria, voor een flink stuk gedomineerd door de N’drangheta, een plaatsnaam ons aan die criminele activiteit herinnert. Alsof ze er fier op zijn…

We besluiten er even halt te houden en komen al vlug te weten dat het woord meerdere betekenissen heeft. Bijvoorbeeld: een klip of een rotspunt of de top van een berg. En inderdaad, dit middeleeuwse stadje ligt op een steile rotswand die hoog boven de zee uitkijkt. Beneden ligt een kleine vissershaven. Maar iets ten noorden van Pizzo bevindt zich een heel eigenaardig monument: la Chiesa di Piedigrotta. Dit gebedsoord dateert uit de 17de eeuw en werd volledig in de tufstenen rotswand uitgehouwen, op nauwelijks enkele meter boven zeeniveau. Het moest dienen als een soort van ex voto ter ere van de madonna als dank voor de redding bij een schipbreuk enkele jaren voordien. Er stond ook een beeld van Maria, uitgekapt in diezelfde steen. Maar vanaf de 19de eeuw begon Angelo Barone, een lokale kunstenaar, zich voor het heiligdom te interesseren. Jaren spendeerde hij om in de wanden bijbelverhalen uit te kappen. Vandaag zijn er zo’n een honderdtal taferelen te aanschouwen. Vaak steken ze grillig af in het schaarse licht dat via de toegangspoort en een klein venstertje aarzelend binnenvalt.

Tekst en foto’s: Marc Vandenbon
-
Bezoek de website Innemend Italië.
Bezoek de website van de Chiesa di Piedigrotta in Pizzo.

Oggi non ho tempo
per chi grida
per chi ha vinto
per chi dice di aver vinto
per chi sapeva già
per chi ha parole grosse
per chi crede nel carisma
per chi sputa soluzioni
per chi prova a mediare
per chi prova a ri-mediare
per i premi nobel
per gli opinionisti
per i santoristi
per i protagonisti
per le nuove leve
per le facce nuove
per le vecchie idee.
Oggi non ce l’ho quel tempo
e probabilmente
neanche
domani.

-

Vandaag heb ik geen tijd
voor schreeuwers
voor winnaars
voor victoriekraaiers
voor alweters
voor praatjesmakers
voor nalopers
voor oplossingenspuiers
voor wie probeert te mediëren
voor wie probeert te remediëren
voor nobelprijswinnaars
voor opiniemakers
voor santoro-fanatici
voor protagonisten
voor nieuwlichters
voor nieuwe gezichten
voor oude ideeën.
Vandaag heb ik geen tijd
en morgen
waarschijnlijk
ook niet.

-

Beluister het lied “Seminatori di grano” (uit de cd “Da questa parte del mare”) of bezoek de website van Gianmaria Testa.
Copyright foto: Gianmaria Testa.

Venetië

Al in de 13^de-14^e eeuw had het “Carnevale di Venezia” een erg subversief karakter. Het dragen van maskers was zelfs lange tijd een gewoonte in de lagunestad, niet alleen met carnaval maar het hele jaar door. Zo probeerden de Venetianen de machthebbers te verschalken. Vandaag proberen de carnavalvierders elkaar vooral te overbluffen met elegante maskers en extravagante kostuums. Twee weken duurt het feest, tot aswoensdag.

Ook in de opera, beter bekend als “La Fenice”, worden de voorstellingen afgestemd op de festiviteiten. En het is net die opera die Kathy en Amy na aan het hart ligt. De twee hartsvrienden verblijven elk jaar enkele weken in de lagunestad. Maar altijd nà carnaval. Dan laten ze zich door hun favoriete gondelier rondvaren in een mooie gondel of maken ze samen wandelingetjes langs de kanalen. De welgestelde dames bezoeken steevast “hun opera” en dineren vaak in hun geliefkoosd restaurant samen met de Venetiaanse vips die ze leerden kennen in 1996, toen de Feniks in de vlammen opging.

Kathy en Amy en hun echtgenoten behoorden tot het selecte groepje sponsors van de Amerikaanse organisatie “Save Venice”. In de jaren zeventig waren ze op de thee bij Peggy Guggenheim, die zowat de spil was van de Amerikaanse artistieke incrowd, en in de jaren tachtig frequenteerden ze de Oostenrijkse architect-schilder Friedensreich Hundertwasser, die toen in Venetië een geheime tuin onderhield. Maar zowel Guggenheim als Hundertwasser, en ook de echtgenoten van beide dames, zijn al lang “met hun gondel naar het hiernamaals vertrokken”.

De grote brand van de opera in 1996 – de derde al in de geschiedenis van het gebouw – veroorzaakte destijds heel wat ophef. Er waren al direct geruchten over kwaad opzet, en er werd zelfs gewezen naar de maffia. In maart 2001 veroordeelde de rechtbank in Venetië twee elektriciens. Zij zouden tijdens onderhoudswerken brand hebben gesticht omdat hun bedrijf zware boetes voor achterstanden riskeerde. Maar ook toen nog bleef de Italiaanse overheid talmen met de restauratie. Tot enkele Amerikaanse organisaties, met de steun van enkele rijke industriëlen en bankiers, waaronder de echtgenoten van Kathy en Amy, een grote sponsoractie op het getouw zetten en langs diplomatieke weg steeds meer druk uitoefenden op de Italianen. Uiteindelijk werd La Fenice volledig herbouwd in 19e-eeuwse stijl, grotendeels met het geld van de Amerikanen en op basis van een ontwerp van de Italiaanse architect Aldo Rossi. Zo kon de Feniks in 2003 eindelijk uit zijn as herrijzen.

De twee vriendinnen zijn ondertussen al behoorlijk oud. Maar als het jaarlijkse feestgedruis van carnaval voorbij is, zie je ze nog wel eens samen langs de een of andere kade schuifelen. Ze logeren steevast in hetzelfde palazzo-hotel aan het Canal Grande. En daar worden “de weldoensters van de Feniks” door het hotelpersoneel dan ook op Venetiaanse wijze in de watten gelegd.

-

Bekijk de officiële site van het Teatro La Fenice.
Bekijk de fotoreeks over het carnaval van Venetië.